Γυναικοκτονίες & κακοποίηση γυναικών

Μια προσέγγιση από την σκοπιά ενός ορθοπεδικού χειρουργού.

Επέλεξα να ξεκινήσω αυτό το blog επικοινωνίας γράφοντας για ένα θέμα που δυστυχώς πλέον εμφανίζεται στα δελτία των ειδήσεων με μια συχνότητα που τρομάζει.

Οι γυναικοκτονίες στην Ελλάδα, και το θέμα της κακοποίησης των γυναικών εν γένει έχουν λάβει ανησυχητικές διαστάσεις.

Με αφορμή το πρόσφατο ειδεχθές έγκλημα ανήμερα Πρωτοχρονιάς με θύμα μία έγκυο γυναίκα, σκέφτηκα να ψάξω για στοιχεία από μελέτες διεθνώς σχετικά με αυτό το φαινόμενο.

Επέλεξα να το προσεγγίσω από την σκοπιά του ορθοπεδικού χειρουργού, και τον ρόλο αυτού στην αναγνώριση τέτοιων καταστάσεων, γνωρίζοντας εκ των προτέρων από την εμπειρία μου στο εξωτερικό, πως θύματα κακοποιητικής συμπεριφοράς επισκέπτονται τα επείγοντα για την παροχή πρώτων βοηθειών.

  • Γενικά ευρήματα από μελέτες

Η κακοποιητική συμπεριφορά ενδέχεται να είναι σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική και μπορεί να οδηγήσει σε σωματικό τραυματισμό, κοινωνική απομόνωση, ψυχολογική καταπίεση και έντονη ανασφάλεια για το θύμα να ζει με ένα μόνιμο φόβο.

Το 2014 διενεργήθηκε η μεγαλύτερη έως τώρα έρευνα με την συμμετοχή πάνω από 42.000 γυναικών από 28 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπολογίζεται πως περίπου 13  εκατομμύρια γυναίκες στην ΕΕ πέφτουν  θύματα σωματικής βίας κάθε χρόνο, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 7% των γυναικών ηλικίας 18-74 ετών στην ΕΕ.

Από την ίδια έρευνα, μαθαίνουμε πως από το σύνολο των γυναικών που έχουν (τέως ή νυν) σύντροφο, 22% έχουν πέσει θύματα σωματικής και/ή σεξουαλικής βίας από τον σύντροφό τους από την ηλικία των 15 ετών και άνω. Ένα τρίτο των θυμάτων (34 %) σωματικής βίας από τέως σύντροφο έχουν υποστεί τέσσερις ή περισσότερες μορφές σωματικής βίας. 1 στις 2 γυναίκες έχει βιώσει ψυχολογική βία από τον σύντροφό της. Στο 78% των περιπτώσεων όπου γυναίκα από την ηλικία των 15 ετών και άνω έχει πέσει θύμα σωματικής βίας, ο θύτης ήταν ο σύντροφός της. Ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις τα περιστατικά βίας από τέως σύντροφο σημειώνονται στη διάρκεια της σχέσης, μία στις έξι γυναίκες (16%) που κακοποιήθηκε από τέως σύντροφο έπεσε θύμα βίας μετά το τέλος της σχέσης.

Το ποσοστό των γυναικών που έχει ζητήσει βοήθεια από τις Αρχές, είναι δυστυχώς μόνο το 20%.

Μελέτες στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Ν. Αμερική δείχνουν εξίσου ανησυχητικά ευρήματα.  Στις ΗΠΑ περίπου 1.5 εκατομμύριο γυναίκες είναι θύματα σωματικής βίας κάθε χρόνο, με το 1/3 αυτών να επισκέπτεται τα επείγοντα, εκ των οποίων μία στις πέντε πρέπει μάλιστα να υποβληθούν σε επείγουσα επέμβαση. Το 30% των νέων γυναικών που δολοφονούνται στις ΗΠΑ είναι θύματα πρώην ή νυν συντρόφου.

 

Οι έρευνες δείχνουν πως τα άτομα που ασκούν βία είναι συνήθως

– άτομα που τα ίδια έχουν υποστεί κάποιας μορφής βία στην παιδική τους ηλικία ή έχουν υπάρξει μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας.

– άτομα με ιστορικό καταχρήσεων (αλκοόλ, ουσίες, χάπια)

– άτομα με ψυχολογικά ελλείμματα και χαμηλή αυτοεκτίμηση που προσπαθούν με την βίαιη και αυταρχική συμπεριφορά τους να επιβληθούν για να αποδείξουν την αξία τους και τον ανδρισμό τους.

– άτομα που διακατέχονται από παραδοσιακά στερεότυπα όσον αφορά την θέση τους μέσα σε μία οικογένεια και την υπεροχή του ανδρικού φύλου απέναντι στο γυναικείο.

– άτομα με έλλειψη επίγνωσης των πράξεών τους που συνηθίζουν να μεταθέτουν τις ευθύνες τους σε άλλους (πχ ‘’προκλητική’’ συμπεριφορά της συζύγου, οικονομικά θέματα, εργασιακά ζητήματα).

Επιπτώσεις για τα θύματα κακοποιητικής συμπεριφοράς

Εκτιμάται πως το 30% των γυναικών έχει βιώσει κακοποιητική συμπεριφορά σε κάποια φάση της ζωής τους. Οι γυναίκες θύματα της βίας των συντρόφων τους εμφανίζουν αρκετά συχνά σωματικά και ψυχολογικά ζητήματα όπως για παράδειγμα κρίσεις πανικού, κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, ροπή προς την κατάχρηση αλκοόλ και ουσιών, δυσκολίες να συνάψουν νέα σχέση, καθώς και αυτοκτονικές τάσεις.

Επιπτώσεις της πανδημίας

Εδώ αξίζει να αναφέρουμε, πως μία ακόμα αρνητική συνέπεια της πανδημίας του κορονοϊού, είναι το γεγονός πως υπήρξε μια έντονη έξαρση της ενδοοικογενειακής κακοποίησης και βίας ως συνέπεια των μέτρων κατά της πανδημίας.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρήθηκε αύξηση των καταγγελιών για περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας κατά 9%, με το 88% των θυτών να είναι άνδρες που άσκησαν βία στις συντρόφους τους.

Στην Ελλάδα, η αύξηση των γυναικοκτονιών την πρώτη χρονιά μετά την κήρυξη της πανδημίας είναι η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ανάμεσα σε 20 Ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.

  • Ευρήματα των μελετών από την σκοπιά του Ορθοπεδικού Χειρουργού

Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν πως το 25-35% των γυναικών που προσέρχονται στα επείγοντα λόγω κάκωσης του μυοσκελετικού συστήματος και εξετάζεται από ορθοπεδικό, είναι θύματα κάποιας μορφής κακοποιητικής συμπεριφοράς. Εξ αυτών, δυστυχώς μόνο το 13% έλαβε υποστήριξη από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό κατά την επίσκεψή του στα επείγοντα. Οι κακώσεις του μυοσκελετικού συστήματος είναι η συχνότερη αιτία θανάτου σε γυναίκες ηλικίας 1-34 ετών.

 

Εντοπισμός των κακώσεων

Οι κακώσεις των μαλακών μορίων είναι ο συχνότερος τραυματισμός (αναφέρεται στο 42% των περιπτώσεων), με πιο συχνές αυτές στην περιοχή του λαιμού, της κεφαλής και του προσώπου. Εν συνεχεία, παρατηρούνται κακώσεις στα άνω άκρα (εκχυμώσεις γύρω από τα μπράτσα και τους καρπούς), στην κοιλιακή χώρα, και σπανιότερα στα κάτω άκρα. Πολύ συχνά οι εντοπίσεις των κακώσεων στο σώμα είναι πολλαπλές, γεγονός που οφείλει να μας κινήσει την υποψία. Οι συνηθέστερες μορφές σωματικής βίας είναι οι σπρωξιές και τα σκουντήματα, τα χαστούκια, οι μπουνιές, η άσκηση πίεσης με τα χέρια, το βίαιο τράβηγμα και το τράβηγμα των μαλλιών της γυναίκας. Κατάγματα παρατηρούνται στο πρόσωπο (συνήθως στη μύτη), στις πλευρές, και στα άνω άκρα (κλείδα, μπράτσα, καρπούς, δάκτυλα χεριών). Οι τραυματισμοί είναι αποτέλεσμα κάκωσης με γυμνά χέρια. Αιχμηρά αντικείμενα και όπλα χρησιμοποιούνται σπάνια, αυξάνουν όμως δραματικά την πιθανότητα θανατηφόρας κατάληξης.

 

Καταστάσεις οι οποίες θα πρέπει να μας κινήσουν τις υποψίες είναι όταν

  • Παρατηρούνται ασάφειες και αντιφάσεις κατά την λήψη του ιστορικού σχετικά με το τι έγινε και το πώς.
  • Η σοβαρότητα της κάκωσης δεν συνάδει με τον περιγραφόμενο τραυματισμό.
  • Παρατηρούνται τραυματισμοί σε λαιμό, κεφάλι, πρόσωπο, συχνά πολλαπλοί.
  • Παρατηρούνται συχνές επισκέψεις στα επείγοντα για μικροτραυματισμούς.
  • Ο συνοδός (πιθανός θύτης) αρνείται πεισματικά να αφήσει το θύμα μόνο του με το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό.

Με βάσει τα παραπάνω στοιχεία, οι επαγγελματίες υγείας, μεταξύ αυτών και οι Ορθοπεδικοί Χειρουργοί, βρίσκονται σε ιδιαίτερα σημαντική θέση προκειμένου να εντοπίζουν ένα μεγάλο ποσοστό θυμάτων κακοποιητικής συμπεριφοράς. Εξάλλου, είναι μία θλιβερή διαπίστωση πως τα θύματα σε πολλές περιπτώσεις, το μόνο σύστημα στο οποίο απευθύνονται είναι το ιατρικό.

 

Τι πραγματικά όμως συμβαίνει?

Παρά το γεγονός ότι η κακοποιητική συμπεριφορά φέρνει κάθε χρόνο εκατοντάδες γυναίκες να ζητήσουν περίθαλψη στο ΕΣΥ, το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό περιθάλπει αυτές τις γυναίκες, χωρίς συχνά να ρωτήσει αν τα τραύματα προέρχονται από κακοποίηση, με αποτέλεσμα τέτοια κρούσματα να μην αναγνωρίζονται και να μην αντιμετωπίζονται όπως θα έπρεπε.

 

Λόγοι για τους οποίους το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό αποφεύγει να εξετάσει σε βάθος περιπτώσεις ενδεχόμενης κακοποιητικής συμπεριφοράς είναι

  • Η άγνοια για το πως να κινηθούν, ποιες ερωτήσεις να θέσουν, σε ποιο φορέα να αποταθούν.
  • Η ανησυχία για την δική τους σωματική ακεραιότητα
  • Η ανησυχία για το ότι οι υποψίες τους ενδεχομένως να είναι λανθασμένες και η εκτίμηση της κατάστασης να μην είναι σωστή
  • Η έλλειψη χρόνου εν ώρα εφημερίας
  • Η έλλειψη υποστήριξης από συναδέλφους
  • Η απουσία δομών που να μπορούν να ανταποκριθούν σε επείγουσες περιπτώσεις
  • Η ψευδαίσθηση ότι τα φαινόμενα κακοποιητικής συμπεριφοράς είναι σπάνια
  • Ο φόβος πως αν προκαλέσουν τον θύτη, ίσως αυτός ξεσπάσει την οργή του ακόμα πιο άγρια πάνω στο θύμα την επόμενη φορά
  • Η άρνηση του θύματος να συνεργαστεί όταν του έθεταν πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις.
  • Ο φόβος να μην προσβάλλουν και προκαλέσουν με τις ερωτήσεις τους την ασθενή και τους συνοδούς, σε περίπτωση που τελικά οι υποψίες για κακοποιητική συμπεριφορά αποδεικνύονταν λανθασμένες.

Επίλογος

Κάθε φορά που η κοινωνία μας συγκλονίζεται από ένα νέο περιστατικό γυναικοκτονίας, ανοίγει ο ίδιος κύκλος συζητήσεων για την σημασία της εκπαίδευσης, την ανάγκη αυστηροποίησης του ποινικού πλαισίου, την παρότρυνση να ‘’μην κάνουμε τα στραβά μάτια’’, την απαίτηση να γίνουν πιο λειτουργικές οι υπηρεσίες και οι δομές υποστήριξης των γυναικών που πέφτουν θύματα κακοποιητικής συμπεριφοράς.

Από την δική μου την σκοπιά, ήθελα να τονίσω το πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού στην αναγνώριση ενός πολύ μεγάλου ποσοστού θυμάτων κακοποίησης. Όπως προαναφέραμε, τα θύματα σε πολλές περιπτώσεις, το μόνο σύστημα στο οποίο απευθύνονται είναι το ιατρικό.

Η ανίχνευση της κακοποίησης από το γιατρό ή το νοσηλευτή και η παραδοχή της από το θύμα είναι το πρώτο σημαντικό βήμα, για να ξεκινήσει στη συνέχεια η υποστήριξη από τις κατάλληλες δομές.

Επομένως, είναι σημαντικό να προωθήσουμε την ιδέα για την εκπαίδευση των επαγγελματιών Υγείας σε εργαλεία ανίχνευσης και διάγνωσης της Βίας, καθώς και στην αναγνώριση εκείνων των καταστάσεων που θα πρέπει να κινήσουν τις υποψίες μας. Επιπρόσθετα, είναι αναγκαίο να υποστηριχθεί η διεπαγγελματική συνεργασία μεταξύ όλων των σημαντικών φορέων (γιατροί, νοσηλευτές, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί). Τέλος, είναι απαραίτητο να καταρτιστεί ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο δράσης ως άξονας λειτουργίας για κάθε θύμα κακοποιητικής συμπεριφοράς που εντοπίζεται στα Επείγοντα και χρειάζεται (το ίδιο ή και τα μέλη της οικογένειάς του) άμεση υποστήριξη και προστασία.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

  1. Orthopaedic surgeons can play important role in identifying victims of domestic violence in the emergency department – narrative review of Brazilian literature, Gjordano et al. Medinice open, 2022.
  2. (Mis)Perceptions About Intimate Partner Violence in Women Presenting for Orthopaedic Care: A Survey of Canadian Orthopaedic Surgeons, Bhandari et al. J Bone Joint Surg Am, 2008.
  3. Emergency Department–Based Study of RiskFactors for Acute Injury From Domestic ViolenceAgainst Women, Kyriacou et al. Annals of emergency medicine, 1998
  4. Orthopaedic Surgeons’ Knowledge and Misconceptions in the Identification of Intimate Partner Violence Against Women, Della Rocca et al, Clin Orthop Relat Res, 2013.
  5. Covert COVID-19 crisis: how can rising domestic abuse and violence against women be counteracted in orthopaedic surgery? Vasudev et al. Postgrad Med J, 2022.
  6. Barriers to Screening for Intimate Partner Violence, Sprague et al, Women and Health, 2012.
  7. Understanding management and support for domesticviolence and abuse within emergency departments: Asystematic literature review from 2000–2015, Hinsliff-Smith et al.  J Clin Nurs, 2017.
  8. Intimate partner violence screening in emergency department: a rapidreview of the literature, Ahmad et al. J Clin Nurs, 2016.
  9. Musculoskeletal Manifestations of Physical Abuse After Intimate Partner Violence, Bhandari et al. The Journal of Trauma, Injury, Infection and Critical Care, 2006.
  10. Pattern of Physical Injury Associated with Intimate Partner Violence in Women Presenting to the Emergency Department: A Systematic Review and Meta-Analysis, Wu, Huff et al. Trauma, violence and abuse, 2010.
  11. The Prevalence of Intimate Partner Violence across Orthopaedic Fracture Clinics in Ontario, Bhandari et al. J Bone Joint Surg Am, 2011.
  12. Acute Injury Patterns of Intimate Partner Violence Victims, Sheridan et al. Trauma, violence and abuse, 2010.
  13. Έμφυλη βία κατά των γυναικών και άλλες μορφές διαπροσωπικής βίας στην Ελλάδα (GBV-EL).
  14. Βία κατά των γυναικών, Οδηγός συμβουλευτικής για την Βία.
  15. Βία κατά των γυναικών: πανευρωπαϊκή έρευνα Τα αποτελέσματα με μια ματιά.